Burn-Out: Vloek of zegen?
Burn-Out: Vloek of zegen?

Iedereen beleeft stress. Dit hoort bij het leven. Maar chronische stress zet je op weg naar een burn-out.

Een burn-out heeft heel veel impact op een mens. Sommige mensen komen er op het einde van het proces wel beter uit, met een krachtig zelfbeeld. Ze hebben anders leren denken en vergelijken zich niet meer met andere mensen. Ze hebben geen extern referentiekader meer. Dat is dan pure winst op het einde van het proces. Maar ondertussen heeft men een akelige reis gemaakt doorheen een heel naar proces. Maar sommige mensen komen er nooit meer uit.

Het begint allemaal met stress. Dan is er niets aan de hand. Want stress is niet abnormaal en kan actief aangepakt worden. Wel kun je dan klachten ervaren van hoofdpijn, spierpijn, spanning in de borststreek, moeilijk ademen, klachten in maagdarmstreek en allerlei vervelende kwaaltjes. 

Let er op dat deze fase van stress gevolg wordt door ontspanning en rust.

Want anders kun je terecht komen in een chronische stresssituatie en dat is veel meer bedreigend.

Chronische stress

De stress neemt toe, herstel en ontspanning komt er niet. De momenten van rust zijn te kort en de stress stapelt zich geleidelijk aan op. Kleine verschillen in stress worden meestal niet opgemerkt. Mensen merken niet op dat de stress langzaam toeneemt. Na een weekend zijn ze weer fit, maar de zondagavond begint de onrust weer en na enkele dagen zitten ze weer in het stresspatroon. De energiereserves worden al aangesproken. Geleidelijk ontstaan er zware problemen.

En zo rolt men, soms na jaren, in een burn-out.  De energievoorraden zijn uitgeput. En je kent het al. In België voorziet men te weinig energie in de winter en dan zal men doodleuk een aantal mensen afsluiten van het elektriciteitsnet. Geen telefoon, geen verwarming, geen warm eten…Op een gelijkaardige manier koppelt ook ons lichaam bepaalde functies af. 

Stap 1: Preventie

Burn-Out is een energieziekte die beter kan voorkomen worden. Want éénmaal men deze symptomen van burn-out ervaart is men meestal lange tijd werkonbekwaam. Daarom zien we de laatste jaren een gestage toename van het absenteïsme. En dit is niet zozeer te wijten aan een toename van het aantal gevallen maar eerder aan de lange duur van psychische ziektes. 

Het is daarom goed dat de arts bij elk bezoek van een patiënt aandacht heeft voor de preventie van een burn-out Om een burn-out te voorkomen moet een mens zuinig en bewust omgaan met zijn energie. Zo niet zal ons lichaam ons vroeg of laat de rekening presenteren. 

  • We moeten dus zorgen voor een goede energiebalans
  • We kunnen onze veerkracht bevorderen
  • We kunnen al zorgen voor een goed sociaal netwerk
  • We kunnen zorgen voor een goede work/life balance
  • We kunnen de waarschuwingssignalen leren herkennen.
  • We kunnen zorgen voor lichamelijke fitheid

Vermits we een burn-out zien als het logisch einde van een langdurige chronische stressperiode is het van groot belang de alarmsignalen van stress te herkennen. 

Stap 2 : Signalen van stress

In het begin laat het lichaam dat nog wel weten. Er ontstaan dan tal van lichamelijke stresssymptomen

  • hoofdpijn en migraine
  • slaapproblemen
  • wazig zicht
  • duizeligheid en oorsuizen
  • pijnlijke hals- en nekspieren
  • rugklachten
  • beklemmend gevoel in de borststreek
  • hartkloppingen
  • pijn in de hartstreek
  • maagpijn
  • maagzuur
  • darmkrampen en buikpijn
  • slechte darmwerking met diarree of constipatie 

Dus de zogenaamde psychosomatiek. Toch belangrijk om bij te houden en te kijken of er geen toename is. 

Emotionele klachten

Hier raken we echt opgebrand en kunnen we onze taken niet meer naar behoren uitvoeren. 

  • prikkelbaarheid en agressie
  • agressie en woede, passieve agressie
  • neiging tot huilen
  • emotionele labiliteit: gevoel door emoties overspoeld te worden • nervositeit, gejaagd zijn

Mentale en verstandelijke stressklachten 

Ook een hele reeks mentale klachten gaan samen met stress. Ze zijn gevaarlijk omdat mensen dan fouten beginnen te maken of ongevallen veroorzaken. Collega’s raken geïrriteerd en beslissen dan maar een deel van de taken over te nemen, waardoor men meer en meer in een zwaar sociaal isolement terechtkomt.

  • verstrooidheid
  • vlug vergeten
  • veel piekeren
  • concentratieproblemen
  • geheugenverlies
  • niet meer kunnen beslissen
  • gedachtevernauwing, zich enkel bezig houden met pietluttigheden en details

Gedragsveranderingen en attitudewijzigingen

  • Alcoholmisbruik, veel roken of suikergebruik. Ongezond te eten. 
  • afname van arbeidsmotivatie
  • gebrek aan creativiteit en doorzettingsvermogen
  • sociale isolatie 
  • cynische en negatieve houding ten opzichte van werk, collega’s en vrienden
  • concentratie op administratief gedrag met onnodige controles

We zien hier drie kanalen:

Wanneer uitdagingen en vaardigheden goed op mekaar zijn afgestemd, zijn mensen meestal gedreven op het werk. Ze werken met passie en in flow. Dan ervaart men een gevoel van inspiratie Na afloop van een activiteit voel je je dan gelukkig en voldaan. Maar toch zijn de meeste mensen blij als het werk erop zit. Er was geen flow maar ze hebben een klus geklaard. 

Dat kan omdat ze meer moeten doen dan ze aankunnen. Dan dreigt op de duur een toestand van burn-out.

Soms is men onder bevraagd. Dan is de aanpak anders maar de symptomen van een bore-out zijn identiek aan die van burn-out. 

Stap 3: Maak een duidelijk onderscheid tussen depressie, burn-out en bore-out

Is dit iemand met een depressie?

De eerste actie die men kan ondernemen is het verschil opmerken tussen een energieziekte en een stemmingsziekte.

Burn-out is een energieziekte maar veel klachten zijn identiek aan de klachten van een depressie. De aanpak is totaal verschillend.  En dan hebben we nog bore-out. Bij een burn-out zijn de mensen uitgeput en totaal zonder energie, bij een bore-out vervelen de mensen zich op het werk. 

In deze tijden waar iedereen de mond vol heeft van “de crisis” zou je denken dat er van verveling geen sprake kan zijn. Helaas, meer en meer mensen, voornamelijk kenniswerkers, kampen met een bore-out. 

Het taboe op bore-out is groot. Je kan toch moeilijk aan je baas gaan zeggen dat je je verveelt?  

Daarom moeten we deze ziektes strikt uit elkaar houden. 

Herkennen van een depressie:

Wij gaan hier niet in op de ingewikkelde DSM definities van depressie. Wij kijken vooral als er een somberheid is. Is er nog levensvreugde? Geniet men van het leven? Is er nog een intiem leven en seksuele interesse? Zijn er slaapstoornissen? Is er nog eetlust. Zijn er zelfmoordgedachten aanwezig? Ik geef mensen een check list mee en aan de hand daarvan ga ik dan aan de slag.

Bijvoorbeeld:

  • Ik was neerslachtig de laatste weken
  • Ik sliep slecht de laatste weken
  • Ik heb de laatste weken weinig plezier in het leven beleefd
  • Ik vind het leven uitzichtloos
  • Ik heb totaal geen eetlust
  • Ik ben zeer moe de laatste tijd
  • Ik voel me een mislukkeling
  • Ik zie de zin niet meer in van het leven

Dit is een Quick scan zonder wetenschappelijke ambities. Maar bij een aanduiding van een depressie is toch een voorzichtige aanpak nodig die totaal verschillend is van de aanpak van burn-out.

Veel mensen hebben een depressie zonder dat ze dit zelf beseffen. Als de somberheid niet op de voorgrond staat, voelen deze mensen zich soms futloos en overprikkeld. 

Er is een duidelijk verschil tussen gewone stemmingsveranderingen (zoals verdriet) en depressie. Een dipje hoeft niet noodzakelijk een depressie te zijn. 

Dikwijls worden er antidepressiva voorgeschreven. Verreweg het grootste deel van de behandelingen bij een depressie heeft een gunstig effect.  Indien de depressie hardnekkig is en bij suïcidegedachten wordt best de hulp van een psychiater ingeroepen. 

Is dit wel iemand met een burn-out? 

De symptomen en klachten bij een burn-out omvatten vermoeidheid, uitputting, afstandelijkheid met soms klachten van apathie en verminderde empathie, soms onhoudbare emotionele klachten waaronder angst of woedeaanvallen, verminderde soepelheid en cynisme.

Mensen met een burn-out bekijken soms de wereld alsof ze er zelf niet instaan. Collega’s, werk en relaties worden vanop afstand bekeken.  

Laag zelfbeeld met erge twijfel of de eigen competenties nog wel kunnen volstaan. 

Dé Klacht waarmee deze mensen bij de hulpverlener terecht komen is meestal de moeheid.  Bevraag al of de andere klachten ook aanwezig zijn. Indien er enkel vermoeidheid is dan kan het gaan over een beginnende burn-out. 

Ook moet de arts zich zeer goed bewust zijn dat vermoeidheid door een ganse reeks oorzaken kan verklaard worden en een bloedafname en urineonderzoek is zeker aangewezen naast een klinisch onderzoek om onder andere de volgende reeks aandoeningen uit te sluiten

  • Slapeloosheid
  • Apnoe
  • Eten van teveel suiker
  • Bloedarmoede
  • Depressie
  • Schildklieraandoeningen
  • Teveel gebruik van cafeïne of alcohol
  • Urineweginfectie
  • Diabetes
  • Te weinig beweging
  • Hartfalen
  • Onregelmatige werkuren
  • Voedingsallergieën of colitis 
  • Weinig beweging
  • CVS
  • En verder

Stap 4: Herkennen en uitdiepen van een burn-out 

Een burn-out  is al lang geen zeldzaamheid meer. Dat toont aan dat er iets grondig mis zit in onze arbeidsmarkt. De meeste lezers kennen wel vrienden en kennissen die uitvallen op hun werk. Meestal gaat het dan om bevlogen mensen die alles geven voor hun werk, die zogezegd van hun hobby hun beroep hebben gemaakt.

Ik houd mijn hart vast als ik uitspraken hoor over passie voor de job en dergelijke. Mooi is het wel. Maar zorg ondertussen toch ook maar goed voor je partner, je hobby’s, je eetgewoontes en je bewegingspatroon.

Want er ligt dikwijls een burn-out op de loer. 

De werkcontext mag en moet uitdagend zijn. Maar het is ook een plicht goed voor jezelf en jouw dierbaren te zorgen.  En goede relaties krijg je niet cadeau, die moet je creëren. Dat kost tijd en aandacht.

Ook in de werkomgeving is de verstandhouding met collega’s en de directe chef van groot belang.

Enkele cijfers:

  • Zeker 15% van de werknemers krijgt tijdens de loop van zijn of  haar carrière te  maken met een burn-out.
  • Eén op drie (640.000 werknemers) ervaren de stress op het werk als problematisch.  
  • Meer dan 60% van de werknemers vinden dat hun werk gevolgen heeft voor hun gezondheid.
  • Eén miljoen Nederlanders ervaren burn-out klachten op het werk. 
  • Veel mensen durven op hun werk niet aan te geven dat ze last hebben van stress.
  • Alweer in Nederland durven ongeveer 45 procent van de medewerkers stressklachten niet toegeven. Ze denken dat hun chef dan zou denken dat ze boven hun capaciteiten en vaardigheden werken. Dat ze dus  hun werk niet aankunnen.
  • Ongeveer 14 procent denkt zijn baan kwijt te raken als ze durven praten over stress.
  • Veel leidinggevenden gaan een gesprek over stress op het werk liever uit de weg
  •  ( ongeveer 15% van de leidinggevenden.)
  • Uitval door stress is in de afgelopen vijf jaar acht keer zo hoog geworden.
  • Dit kost 1,6 miljard per jaar in Nederland, vooral door de langdurige afwezigheid op het werk. 
  • Wie zich eenmaal toch ziek meldt met psychische klachten, blijft gemiddeld 180 dagen weg van het werk.

Uit onderzoek van TNO Nederland blijkt onder meer dat:

  • 39 procent te maken heeft met hoge taakeisen 
  • 19 procent vindt dat zijn of haar leidinggevende niet let op het welzijn van de medewerkers 

In België zijn weinig echt objectieve cijfers. Er zijn hier veel mensen aan het werk met allerhande vragenlijsten zodat de resultaten moeilijk vergelijkbaar zijn. Echt wel jammer.

Onze nieuwe regering voorziet werken tot 67 jaar of langer. Dat is voor heel wat mensen niet haalbaar. Je mag raden hoe dat zal eindigen. Nu halen al veel werknemers de pensioengerechtigde leeftijd niet.

Men kan het pensioen van de volgende generatie niet meer betalen. Maar men moet dan toch wat creatief kunnen zijn en niet zomaar, koudweg, cynisch, de leeftijdsgrens verhogen. 

Wij weten het, in bepaalde landen is de pensioengerechtigde leeftijd nu al 70 jaar. Maar men zegt er niet bij dat de arbeidsomstandigheden en de arbeidsvoorwaarden er zoveel beter zijn. Men moet geen appelen met peren vergelijken.

In Scandinavische landen is de pensioengerechtigde leeftijd inderdaad veel hoger. Mensen durver in die landen echter zonder schroom vragenlijsten over werk, tevredenheid met het werk en stress invullen.

Stap 5: Herstellen

Rust en aanpak van de klachten - eerst klachten aanpakken op de 4 niveaus.

Je kunt deze mensen aanraden niet te vlug contact te nemen met collega’s. Rust is nu strikt aangewezen. Wel wandelen en dergelijke…

Vlug hervatten is meestal niet aangewezen

Dan pas oorzaken aanpakken en eventuele trauma’s aanpakken. Sommige personen zijn meer gevoelig voor een burn-out bv. de perfectionisten en de workaholics.  Dan pas het werk hervatten.

Stap 6: Veerkracht 

Na aanpak van de klachten kan gedacht worden om een goede mentale en fysieke veerkracht uit te bouwen. Bouw ook een nieuwe energiebalans op

Stap 7: Stappen om het werk te hervatten

Gesprekken met de arbeidsgeneesheer en speciale regelingen kunnen in het begin van het hervatten nodig zijn.

Stap 8: Hervalpreventie 

Best hou je deze mensen nog af en toe in de gaten om te beletten dat ze hun energie weer volledig uitputten.

Dr. L. Swinnen

Ondanks alle zorg die bij het opstellen van deze tekst werd besteed om alles zo correct mogelijk weer te geven kan Different BVBA of Dr. L. Swinnen niet verantwoordelijk zijn voor eventuele vergissingen of fouten of gemiste diagnoses. Deze tekst mag slechts beschouwd worden als een poging om de aanpak van burn-out te vergemakkelijken maar deze tekst is niet bedoeld als een wetenschappelijk referaat. 

 

Burn-out Expert
Dr. Luc Swinnen begeleidt al meer dan 15 jaar mensen met burn-out. Hij is arts, psychosociaal therapeut, coach en trainer.